مناسبت نويسندگان ارمنستان موافق تلفّظ زمان خود از اين اسم آن را پهل ميناميدند « 1 » . نويسندگان قرون اوّلى اسلامى نام پارت را هيچ ذكر نميكنند . پادشاهان اين دوره را اشكانى يا اشغانى مينامند و خود دوره را باسم « ملوك الطّوايف » ياد ميكنند ( اگرچه اين اسم در نظر آنها شامل دوره بعد از اسكندر است تا روى كار آمدن ساسانيان ) . بنابر آنچه گفته شد اين نتيجه حاصل مىشود ، كه اسم پارت در زبان پارسى قديم پرثو بوده ( كتيبه‌هاى داريوش اوّل ) بعد پرث گرديده و بمرور پرثو به پهلو و پرث به پهل تبديل يافته و در دوره اشكانيان و ساسانيان اين لفظ به همين معنى استعمال ميشده اين را هم بايد بگوئيم ، كه چون اسم اين مملكت در ايران موافق مدارك اروپائى بپارت يا پارث مصطلح و مأنوس گشته و نميخواهيم خرق اجماع كنيم ، همان اسم را مينويسيم ، ولى اين تذكّر هم لازم بود ، تا اصل اسم به زبان پارسى صحيح معلوم باشد . نظرى بجغرافياى پارت « 2 » از جنوب شرقى درياى گرگان ( خزر ) صفحه باريكى به طرف مشرق امتداد دارد و اين منطقه از طرف شمال و جنوب بين كويرها و بيابانهاى لم يزرع واقع است . ميگوئيم صفحهء باريك ، زيرا نسبت بكويرهاى اطراف عرض و طول آن خيلى كم است ، چه طول

--> ( 1 ) - ( ث ) پرثو به ( ه ) تبديل يافته . نظاير آن در پارسى زياد است . مثل مثر ( آفتاب ) ، كه مهر شده ، سپثر - سپهر شده ، پوثر ( پسر ) - پوهر ( در زمان ساسانيان ) و غيره . بعد ( ر ) پرهو به لام تبديل يافته . نظاير قلب ( ر ) به ( ل ) يا به عكس در پارسى خيلى زياد است ، بخصوص در زبان عوام النّاس مثل : ليره - ريله ، ديوار - ديفال و غيره و غيره . پس پرهو پل‌هو شده . از اين مرحله تغيير ، سند داريم : بعض نويسندگان ارمنى پهلوانى را موافق تلفّظ زمان خود پل‌هوونى ضبط كرده‌اند ، چنان كه بيايد . بعد بالاخره يلهو پهلو شده است ، يعنى براى آسانى تلفّظ ( ل ) و ( ه ) پس و پيش شده‌اند . همين‌طور پرث به پره و پله و پهل تبديل يافته . ( 2 ) - از كتاب فرازر « خراسان » استفاده شده و نيز از جغرافياى مفصّل ايران ، تأليف آقاى مسعود خان كيهان ، جلد اوّل ، طبع طهران 1310 .